KOTA KINABALU, 20 Ogos 2026 — Ahli Dewan Undangan Negeri (ADUN) Sungai Sibuga, Lisa Hassan Alban, menegaskan bahawa pembentukan Malaysia pada 1963 bukan bertujuan menjadikan Sabah dan Sarawak sebagai wilayah yang berada di bawah kawalan mutlak Kerajaan Persekutuan, sebaliknya merupakan sebahagian daripada proses dekolonisasi dan penentuan nasib sendiri rakyat di kedua-dua wilayah tersebut.
Kenyataan itu dilaporkan sebagai maklum balas terhadap pandangan bekas Menteri di Jabatan Perdana Menteri, Datuk Zaid Ibrahim, mengenai keperluan sebuah “kuasa pusat yang kuat” dalam menghadapi kemungkinan wilayah mahu berpisah daripada Persekutuan.
Menurut Lisa, menggambarkan Sabah dan Sarawak sebagai wilayah yang perlu dikawal bagi mengelakkan pemisahan boleh mengelirukan pemahaman mengenai sejarah sebenar pembentukan Malaysia.
Beliau menegaskan Malaysia tidak dibentuk atas dasar Semenanjung mengambil alih atau memerintah Sabah dan Sarawak.
Sebaliknya, menurutnya, pembentukan Malaysia perlu dilihat berdasarkan proses rundingan yang melibatkan Persekutuan Tanah Melayu, Borneo Utara ketika itu, Sarawak dan Singapura.
“Malaysia Adalah Satu Perkongsian”
Lisa berkata sejarah pembentukan Malaysia perlu dirujuk kepada dokumen penting termasuk Laporan Suruhanjaya Cobbold dan Laporan Jawatankuasa Antara Kerajaan atau IGC.
Menurut beliau, dokumen-dokumen tersebut menunjukkan bahawa pembentukan Malaysia melibatkan satu bentuk perkongsian dan perlindungan terhadap kepentingan Sabah serta Sarawak.
Pandangan bahawa Malaysia lahir melalui satu perjanjian dan bukannya sebagai negara unitari biasa turut pernah dibangkitkan dalam Parlimen.
Rekod rasmi Dewan Negara pada Februari 2026 menyatakan Malaysia terbentuk berasaskan Perjanjian Malaysia 1963 (MA63), yang menyatukan Persekutuan Tanah Melayu, Sabah, Sarawak dan Singapura ketika itu dalam satu susunan Persekutuan.
Lisa dalam kenyataannya menyifatkan pembentukan Malaysia sebagai sebahagian daripada proses dekolonisasi yang bertujuan membantu rakyat Sabah dan Sarawak menentukan masa depan politik mereka.
Beliau berkata proses tersebut tidak seharusnya ditafsirkan sebagai tindakan “menukar satu penjajah dengan penjajah yang lain”.
Lisa turut menolak perbandingan antara kedudukan Sabah dan Sarawak dalam Malaysia dengan konflik China-Taiwan.
Menurut beliau, kedua-dua keadaan mempunyai latar belakang sejarah dan politik yang berbeza.
Sabah dan Sarawak, katanya, bukan wilayah yang menyertai Malaysia selepas perang saudara atau pemberontakan, sebaliknya melalui proses rundingan sebelum pembentukan Persekutuan pada 16 September 1963.
Beliau menegaskan bahawa perbezaan sejarah itu perlu difahami sebelum membuat perbandingan mengenai hubungan Sabah dan Sarawak dengan Kerajaan Persekutuan.
Lisa turut merujuk kepada sejarah pemisahan Singapura daripada Malaysia pada 9 Ogos 1965.
Menurut beliau, pemisahan Singapura tidak berlaku melalui pemberontakan bersenjata, sebaliknya diselesaikan melalui proses politik dan perundangan.
Rekod sejarah rasmi Singapura mengesahkan negara itu keluar daripada Malaysia pada 9 Ogos 1965 selepas perbezaan politik yang serius antara kedua-dua pihak.
Lisa menggunakan sejarah berkenaan untuk berhujah bahawa isu berkaitan kedudukan sesebuah wilayah tidak seharusnya terus digambarkan sebagai ancaman pemberontakan yang perlu ditangani melalui kekerasan.
Lisa turut menegaskan bahawa rakyat Sabah yang menuntut hak mereka tidak sepatutnya dilabel sebagai musuh negara.
Menurut beliau, tuntutan seperti hak kewangan, pembangunan infrastruktur, pembahagian hasil dan pelaksanaan janji-janji yang berkaitan dengan pembentukan Malaysia merupakan perkara yang mempunyai asas sejarah serta perlembagaan.
Beliau berkata rakyat Sabah pada dasarnya mahu Kerajaan Persekutuan menghormati dan melaksanakan komitmen yang menjadi asas kepada hubungan Sabah dengan Persekutuan.
Perbahasan mengenai kedudukan Sabah dan Sarawak sebagai rakan dalam pembentukan Malaysia juga terus muncul dalam institusi negara. Rekod Dewan Negara pada Februari 2026 menyebut bahawa Sabah dan Sarawak mempunyai kedudukan berkaitan semangat pembentukan Malaysia serta MA63, selain menekankan kepentingan hubungan Persekutuan-negeri yang berasaskan penghormatan dan pematuhan terhadap Perlembagaan.
Menurut Lisa, melabel tuntutan sah rakyat sebagai satu bentuk pemberontakan yang perlu dihancurkan oleh sebuah “kuasa pusat yang kuat” boleh mewujudkan budaya ketakutan dan menghakis semangat asal Persekutuan.
Beliau menegaskan bahawa hubungan antara Sabah dengan Kerajaan Persekutuan sepatutnya dibina melalui penghormatan terhadap perjanjian, Perlembagaan dan proses demokrasi.
Baginya, tuntutan terhadap hak Sabah tidak semestinya bermaksud menolak Malaysia.
Sebaliknya, ia merupakan desakan supaya struktur Persekutuan berfungsi seperti yang dijanjikan ketika negara itu dibentuk.
Isu kedudukan Sabah dan Sarawak dalam Malaysia kembali menjadi perhatian apabila perbahasan mengenai MA63, autonomi, hasil negeri dan hubungan antara negeri dengan Kerajaan Persekutuan semakin mendapat tempat dalam politik nasional.
Malah, dalam rekod Parlimen tahun ini, terdapat gesaan supaya hak Sabah dan Sarawak terus dipelihara berdasarkan semangat asal pembentukan Malaysia.
Lisa menegaskan bahawa rakyat Sabah akan terus mempertahankan apa yang dianggap sebagai asas dan janji asal pembentukan Malaysia.
Menurutnya, sejarah tidak seharusnya ditafsirkan semula dengan cara yang menjadikan Sabah dan Sarawak sekadar wilayah yang perlu tunduk kepada pemusatan kuasa.
Kenyataan tersebut sekali lagi membawa persoalan besar dalam hubungan Persekutuan: adakah kekuatan Malaysia harus dibina melalui pemusatan kuasa, atau melalui penghormatan terhadap hak, autonomi dan persetujuan yang menjadi asas pembentukannya pada 1963?
Bagi Sabah, perdebatan itu bukan sekadar mengenai sejarah lebih enam dekad lalu. Ia berkaitan secara langsung dengan persoalan hak, pembangunan, pengagihan kuasa serta bentuk hubungan yang mahu diwariskan kepada generasi akan datang.
Oleh:Borneo Voice News
